Aşk teorileri

İnsanlar neden âşık olur? Neden bazı aşklar uzun sürerken bazıları kısa sürede sona erer? Psikologlar ve araştırmacılar, aşkı anlamlandırabilmek için çeşitli teoriler geliştirmiş ve aşkın nasıl oluştuğu ve nasıl sürdüğü üzerine farklı açıklamalar sunmuşlardır.

Aşk, insanlarda var olan temel bir duygudur; ancak neden ortaya çıktığı uzun süre büyük bir bilinmezlik olarak kalmıştır. Gelin, aşka dair öne sürülen başlıca teorilere birlikte göz atalım.

Hoşlanmak ve Sevmek: Zick Rubin

Zick Rubin’e göre romantik aşk üç temel bileşenden oluşur:

• Bağlanma: İlgi görme ve duygusal yakınlığa ihtiyaç duyma.
• Yakınlaşma: Duygu ve düşüncelerin karşılıklı olarak paylaşılması.
• İlgi / Şefkat: Karşıdakinin mutluluğunu kendi mutluluğunun önüne koyma.

Bazen bazı insanlara hayranlık ve minnettarlık hissederiz. Onlarla vakit geçirmekten keyif alır, sürekli yanımızda olmalarını isteriz. Ancak bu durum çoğu zaman aşk değil, hoşlanma olarak değerlendirilir. Çünkü aşk, hoşlanmaya kıyasla çok daha derin ve yoğundur.

Hoşlanmak, birlikte vakit geçirmekten keyif almakla ilişkiliyken; aşk, tutkuyu, fiziksel yakınlık arzusunu ve kişinin kendi ihtiyaçlarından çok karşısındakinin ihtiyaçlarını gözetmesini içerir.

Tutkulu Aşk ve Merhametli Aşk: Elaine Hatfield

Elaine Hatfield, aşkı iki temel türde ele alır:

• Merhametli Aşk: Bağlanma, güven, saygı ve derin sevgiyi kapsar. Bu tür aşk, karşılıklı anlayış ve duygusal yakınlıktan doğar.
• Tutkulu Aşk: Yoğun duygular, güçlü arzu, şehvet ve kaygı içerir. Karşılık bulduğunda mutluluk ve doyum hissi yaratırken, karşılıksız olduğunda umutsuzluk ve çaresizlik doğurabilir.

Araştırmalara göre tutkulu aşk genellikle 6 ila 30 ay sürer. Bu tür aşk; kültürel beklentilerin bireyi aşka yönlendirmesi, karşıdaki kişinin bireyin aşk idealine uyması ya da kişinin karşısındakiyle birlikteyken yoğun bir duygusal ve fizyolojik uyarılma yaşamasıyla ortaya çıkabilir.

İdeal durumda tutkulu aşk zamanla merhametli aşka dönüşür; çünkü çoğu insan uzun vadeli ilişkilerde saygı, güven ve şefkat arar.

Robert Sternberg’e göre aşk üç temel bileşenden oluşur:

• Yakınlık
• Tutku
• Bağlılık

Bu bileşenlerin farklı kombinasyonları farklı aşk türlerini ortaya çıkarır:

• Tutku + Yakınlık: Romantik aşk
• Yakınlık + Bağlılık: Dostça sevgi

Sternberg’e göre üç bileşenin bir arada bulunması, en güçlü ve en uzun süreli aşk biçimi olan mükemmel aşkı oluşturur.